Is een lucht-luchtwarmtepomp echt de beste optie?

Door een taxshift die de regering onlangs heeft beslist, wordt het installeren van een warmtepomp een stuk interessanter. En een recente studie toont aan dat een lucht-luchtwarmtepomp de energiezuinigste oplossing is. Is dat echt zo, of is er enige nuance nodig?

“Moet je ketel toch vervangen worden, dan wordt de warmtepomp steeds logischer – en dat wordt de komende jaren alleen maar duidelijker”, schreef Climafed eind november in een persbericht. Aanleiding voor het optimisme van de ‘Belgische federatie voor klimaattechnologieën’ was een taxshift die de federale regering kort tevoren had aangekondigd: de accijnzen op fossiele brandstoffen verhogen en die op elektriciteit verlagen. Zo wordt de scheefgegroeide verhouding tussen beide energiedragers – elektriciteit is lange tijd veel zwaarder belast dan fossiele brandstoffen – enigszins gecorrigeerd.

Efficiënt

Dit betekent dat verwarmen met elektriciteit nu een flinke duw in de rug krijgt, ten koste van vooral gas en stookolie. Dit is goed nieuws voor de sector van de warmtepompen, die de meest efficiënte vorm van elektrische verwarming zijn. Warmtepompen recupereren warmte uit onze omgeving (in lucht, water of bodem) en verhogen deze temperatuur zodat we onze huizen kunnen verwarmen. Voor elke kilowattuur aan elektriciteit die je in een warmtepomp stopt, komt er een veelvoud aan kilowatturen aan warmte uit.

Isoleren?

Een goede optie dus, in tijden van klimaatverandering en energieonzekerheid. Maar moet je huis niet eerst zeer goed geïsoleerd zijn vooraleer je een warmtepomp installeert? Dat was tot voor kort, en is eigenlijk nog steeds, het meest gehoorde advies. Er zijn echter ook andere stemmen. Zo opperde vorig jaar ex-Vlaams Bouwmeester Erik Wieërs in RandKrant: “Nu wordt er politiek sterk ingezet op isolatie, terwijl alternatieve energie pas op de tweede plaats komt. Laten we dat omkeren: eerst voluit kiezen voor schone energie, en dan geleidelijk beter isoleren.”

Elektrificeren

Met andere woorden: zo snel mogelijk fossiele energie uitfaseren en elektrificeren, en vervolgens elektriciteit besparen door te isoleren. Dit is een aanpak waar wat voor te zeggen valt. Een recente studie van UGent en Daikin toont aan dat warmtepompen ook in matig geïsoleerde huizen een goede keuze zijn. Vooral een lucht-luchtwarmtepomp blijkt goed te scoren. Dit type warmtepomp blaast warme lucht de woning in, terwijl een lucht-waterwarmtepomp water opwarmt voor vloerverwarming of radiatoren.

4,5 keer minder energie

De studie vergeleek rijwoningen met energieniveau B en D met verschillende soorten verwarming en concludeert: “Bij een beperkte renovatie tot energielabel D is het elektriciteitsverbruik van een lucht-luchtwarmtepomp meer dan 4,5 keer kleiner dan het gasverbruik van een condensatieketel en bijna 40 procent kleiner dan bij een lucht-waterwarmtepomp. Ook bij een grondige renovatie tot label B is het elektriciteitsverbruik bij een lucht-luchtwarmtepomp het laagst, al is het verschil met een lucht-waterwarmtepomp dan kleiner.”

Te duur

Luc Sterckx, renovatiecoach bij Klimaatpunt, aan wie we de kwestie voorleggen, reageert sceptisch: “Ja, je kunt een woning van niveau D verwarmen met een warmtepomp. Stel dat je op jaarbasis 20.000 kilowattuur voor verwarming nodig hebt. Er zijn warmtepompen die dat kunnen, maar die zijn dan wel veel krachtiger en dus veel duurder. Het lijkt mij veel zinniger om eerst de warmtevraag te beperken door goed te isoleren. Als je het omgekeerd aanpakt, eindig je met een verwarmingstoestel dat overgedimensioneerd en veel te duur is voor wat je werkelijk nodig hebt.”

Minder efficiënt

Ook bij de efficiëntie van lucht-luchtwarmtepompen plaatst hij vraagtekens: “Ik heb de studie niet gelezen, maar over het algemeen gaat men ervan uit dat een lucht-waterwarmtepomp een COP van 4 heeft. Dit betekent dat voor elke kilowattuur aan elektriciteit die je erin stopt, er vier kilowattuur aan warmte uitkomt. Bij een lucht-luchtwarmtepomp schommelt de COP rond 3,5. Nog steeds goed, maar dus net iets minder efficiënt.”

Luchtverplaatsing

Ten slotte is er het gebruiksgemak: “Onlangs was ik op een koude dag in een woning met een lucht-luchtwarmtepomp. Omdat het systeem zo hard moest werken, gaf dat veel geluid en luchtverplaatsing van de binnenunits.” Hij geeft echter toe dat een correcte plaatsing en dimensionering van die binnenunits het probleem grotendeels kan verhelpen. Maar dit vereist natuurlijk weer een extra investering.